Οι συμβάσεις παραχώρησης αποτελούν μια συμφωνία μεταξύ Δημοσίου και ιδιωτικών εταιρειών, ώστε να κατασκευάζονται, να αναβαθμίζονται και να συντηρούνται κρίσιμες οδικές υποδομές με ταχύτητα και ποιότητα. Χάρη σε αυτό το μοντέλο:
- Διασφαλίζεται η χρηματοδότηση μεγάλων έργων χωρίς καθυστερήσεις.
- Παρέχονται σύγχρονες υπηρεσίες λειτουργίας και συντήρησης των υποδομών καθώς και υπηρεσίες προς τους χρήστες, 24 ώρες την ημέρα, 365 ημέρες τον χρόνο.
- Δημιουργούνται νέες θέσεις εργασίας και στηρίζεται η περιφερειακή ανάπτυξη.
Ορισμός & Λειτουργία
Τι σημαίνει «παραχώρηση» στον τομέα των αυτοκινητοδρόμων.
Η παραχώρηση είναι μια θεσμοθετημένη μορφή συνεργασίας κράτους και ιδιωτικού τομέα, μέσω της οποίας ένας ιδιώτης αναλαμβάνει –μετά από διαγωνιστική διαδικασία– να χρηματοδοτήσει, να κατασκευάσει, να συντηρήσει και να λειτουργήσει έναν αυτοκινητόδρομο για ορισμένο χρονικό διάστημα. Το κράτος διατηρεί την ιδιοκτησία της υποδομής, ενώ η ιδιωτική εταιρεία (παραχωρησιούχος) αναλαμβάνει το κατασκευαστικό ρίσκο και τη χρηματοδότηση του έργου, αποπληρούμενη κυρίως μέσω διοδίων ή/και πληρωμών διαθεσιμότητας. Οι όροι της παραχώρησης καθορίζονται ρητά σε σύμβαση που κυρώνεται από τη Βουλή. Πώς λειτουργεί η συνεργασία Δημοσίου-Ιδιωτών (PPP) και ποια είναι τα βασικά οφέλη. Τα βασικά οφέλη περιλαμβάνουν την ταχύτερη ολοκλήρωση έργων, τη μεταφορά τεχνογνωσίας, τη βελτιστοποίηση κόστους και την παροχή υψηλής ποιότητας υπηρεσιών στους χρήστες. Το μοντέλο της παραχώρησης αξιοποιεί την τεχνογνωσία, τη διαχειριστική ευελιξία και τη χρηματοδοτική δύναμη του ιδιωτικού τομέα για την υλοποίηση μεγάλων έργων υποδομής. Έτσι, το Δημόσιο δεν επιβαρύνει εξ αρχής τον κρατικό προϋπολογισμό ή το δημόσιο χρέος για την κατασκευή του αυτοκινητοδρόμου, ούτε φορολογεί το σύνολο των πολιτών. Αντιθέτως, η χρηματοδότηση αναλαμβάνεται σε πρώτο στάδιο από τον παραχωρησιούχο, και σε βάθος χρόνου η αποπληρωμή γίνεται κυρίως από τους χρήστες του δρόμου, σύμφωνα με την αρχή “ο χρήστης πληρώνει” (user pays principle). Με αυτόν τον τρόπο, δημόσιοι πόροι μπορούν να κατευθυνθούν σε άλλες κρίσιμες κοινωνικές ή αναπτυξιακές ανάγκες.
Το μοντέλο της παραχώρησης αξιοποιεί την τεχνογνωσία, τη διαχειριστική ευελιξία και τη χρηματοδοτική δύναμη του ιδιωτικού τομέα για την υλοποίηση μεγάλων έργων υποδομής. Έτσι, το Δημόσιο δεν επιβαρύνει εξ αρχής τον κρατικό προϋπολογισμό ή το δημόσιο χρέος για την κατασκευή του αυτοκινητοδρόμου, ούτε φορολογεί το σύνολο των πολιτών. Αντιθέτως, η χρηματοδότηση αναλαμβάνεται σε πρώτο στάδιο από τον παραχωρησιούχο, και σε βάθος χρόνου η αποπληρωμή γίνεται κυρίως από τους χρήστες του δρόμου, σύμφωνα με την αρχή “ο χρήστης πληρώνει” (user pays principle). Με αυτόν τον τρόπο, δημόσιοι πόροι μπορούν να κατευθυνθούν σε άλλες κρίσιμες κοινωνικές ή αναπτυξιακές ανάγκες.
Οικονομικά & Κοινωνικά Οφέλη
Οικονομικά & Κοινωνικά Οφέλη
- Οι αυτοκινητόδρομοι παραχώρησης λειτουργούν ως μοχλοί περιφερειακής ανάπτυξης, διευκολύνοντας την πρόσβαση σε απομακρυσμένες περιοχές και ενισχύοντας την τοπική οικονομία. Η κατασκευή και λειτουργία των έργων αυτών δημιουργεί άμεσες και έμμεσες θέσεις εργασίας, ενώ η βελτιωμένη υποδομή προσελκύει νέες επενδύσεις και επιχειρηματικές δραστηριότητες.
- Τα έργα παραχώρησης αυτοκινητοδρόμων έχουν σημαντικό θετικό αποτύπωμα τόσο σε τοπικό όσο και σε εθνικό επίπεδο:
- Τόνωση της περιφερειακής ανάπτυξης, μέσω βελτιωμένης συνδεσιμότητας και πρόσβασης σε αγορές, τουριστικούς και παραγωγικούς κόμβους.
- Δημιουργία άμεσων και έμμεσων θέσεων εργασίας, σε όλα τα στάδια ζωής του έργου (κατασκευή, λειτουργία, συντήρηση).
- Προσέλκυση επενδύσεων σε τοπικές οικονομίες και υποδομές.
- Σημαντική μακροοικονομική συνεισφορά μέσα από την αύξηση της συμμετοχής των εξαγωγών στο ΑΕΠ.
- Διασφάλιση σταθερής ποιότητας υπηρεσιών, χάρη σε συμβατικές υποχρεώσεις για υψηλή συντήρηση, λειτουργική διαθεσιμότητα και συνεχή αναβάθμιση της υποδομής.
- Όλα τα παραπάνω επιτυγχάνονται χωρίς επιπλέον δημοσιονομικό βάρος για το κράτος, επιτρέποντας τη διοχέτευση δημόσιων πόρων σε άλλες προτεραιότητες.
Παραδείγματα βελτιώσεων πρακτικών οφελών για τον χρήστη
Χάρη στο θεσμό των παραχωρήσεων, οι ελληνικοί αυτοκινητόδρομοι που λειτουργούν σήμερα παρέχουν:
- Πιο γρήγορες μετακινήσεις, με μειώσεις στον χρόνο ταξιδιού που ξεπερνούν σε κάποιες περιπτώσεις το 50%.
- Αυξημένη οδική ασφάλεια, με σημαντική μείωση των τροχαίων ατυχημάτων σε σχέση με την προ-παραχώρησης κατάσταση.
- Σύγχρονες υποδομές εξυπηρέτησης: σταθμοί εξυπηρέτησης, πληροφόρηση σε πραγματικό χρόνο, τηλεματική, κέντρα ελέγχου κυκλοφορίας.
- Προβλεψιμότητα και αξιοπιστία, χάρη στην διαρκή (24 ώρες την ημέρα, 365 ημέρες το χρόνο) παρακολούθηση των συνθηκών κυκλοφορίας με οχήματα περιπολίας και σύγχρονα τεχνολογικά μέσα των εταιρειών λειτουργίας και την ταχύτατη παρέμβαση και αποκατάσταση της ομαλής κυκλοφορίας σε περίπτωση συμβάντων, με την άμεση ενημέρωση και συνδρομή των ειδικών για κάθε αυτοκινητόδρομο τμημάτων της τροχαίας και της πυροσβεστικής όπου αυτό απαιτείται.
Ενδεικτικά projects που ολοκληρώθηκαν χάρη στο μοντέλο παραχώρησης.
Ολυμπία Οδός
Νέος αυτοκινητόδρομος Ελευσίνα–Κόρινθος–Πάτρα–Πύργος.
Νέα Οδός
Νέος Αυτοκινητόδρομος Αθήνα–Σκάρφεια Φθιώτιδας, Συνδετήριος κλάδος του αυτοκινητοδρόμου Α.Θ.Ε. Σχηματάρι – Χαλκίδα και Οδικός άξονας Αντίρριο–Ιωάννινα, με 196 χλμ σύγχρονου δρόμου και 24 γέφυρες.
ΜΟΡΕΑΣ Α.Ε.
Ολοκλήρωση και λειτουργία του άξονα Κόρινθος–Τρίπολη–Καλαμάτα και Λεύκτρο–Σπάρτη.
Αυτοκινητόδρομος Αιγαίου
Ανακατασκευή και αναβάθμιση του υφιστάμενου αυτοκινητόδρομου και τμήματος της Παλαιάς Εθνικής Οδού Ράχες Φθιώτιδας–Κλειδί Ημαθίας, συνολικού μήκους 229,40 χλμ. και κατασκευή νέου τμήματος αυτοκινητόδρομου μήκους 24,50 χλμ. από τον Ευαγγελισμό του Νομού Λάρισας έως τη Σκοτίνα του Νομού Πιερίας, το οποίο περιλαμβάνει μεταξύ άλλων 3 δίδυμες σήραγγες και 19 δίδυμες γέφυρες.
Τα έργα που ολοκληρώθηκαν δεν θα είχαν επιτευχθεί στον ίδιο χρόνο και με την ίδια ποιότητα χωρίς τη μόχλευση πόρων και τεχνογνωσίας που προσφέρει το μοντέλο της παραχώρησης.